محمد ابراهيم سبزوارى
9
شرح گلشن راز ( فارسى )
مرحوم استاد دكتر عبد الحسين زرينكوب درباره نقش و جايگاه اين منظومه در كليت تفكر عرفانى مىنويسد : « اثر ديگرى كه در زمينهى شعر تعليمى صوفيه در همين قرن سلطان ولد بهوجود آمد منظومهى بالنسبه كوچك اما بسيار مهمى بود به نام گلشن راز كه هرچند غالبا تأثير حكمت ابن عربى و بعضى شارحان او را نشان مىداد ، و با علاقهاى كه گويندهاش به شيوهى شعر عطار داشت ، به سرچشمهى معنويت مولانا جلال الدين هم نزديك بود ، و اينكه تعدادى از شارحان كتاب كه گاه در تبيين مقاصد و مطالب وى نيز به ابيات مثنوى مولوى استشهاد كردهاند ، در عين حال نشان مىدهد كه فهم درست تمام مندرجات آن كتاب نيز بىمدد مثنوى ميسر نيست ، و اين رشته كه در آثار تعداد ديگرى از صفويه - مثل اوحدى ، شاه داعى و پير جمالى اردستانى - نيز دنبال شده است حضور و استمرار روحانى مثنوى مولانا را در قسمت عمدهاى از شعر تعليمى صوفيه نشان مىدهد . گلشن راز در حقيقت منظومهاى صوفيانه بود كه با زبان اشارت ، آراء و اقوال صوفيه را در مسائل مختلف مربوط به فكر ، نفس ، معرفت ، وحدت و كثرت عوالم ، اطوار وجود ، سير و سلوك ، قرب و بعد ، سير در انفس با نهايت دقت و ايجاز تفسير مىكرد ، و ليكن به سبب لطف و دقتى كه در بيان آن بهكاررفته بود چنان در نزد صوفيه مقبول شد كه در عصر صفويه گهگاه به منزلهى زبدهى تمام تعاليم صوفيه تلقى مىشد و بسيارى از اهل معرفت ، اهتمام در شرح و تفسير مطالب و نكات مبهم و مشكل آن را وجههء همت ساختند » . « 1 » آنچه استاد زرينكوب بيان مىدارد حاكى از نقش ژرف و شگرف
--> ( 1 ) . دكتر عبد الحسين زرينكوب ، جستجو در تصوف ايران ، انتشارات امير كبير ، 1376 ، ص 313 .